e shtunë, 2 gusht 2008
Debati
Për hir të lexuesit të interesuar, më poshtë po postoj tërë debatin që u zhvillua në faqet e së përditshmes Express mes meje dhe Halil Matoshit.
Reagimi im
Demokracia radikale = fytyra autentike e demokracisë
Reagim në lidhje me artikullin “Demokracia radikale = cheguevarizëm” të Halil Matoshit, botuar tek gazeta Express, 22 korrik 2008.
GENT CARRABREGU
Në shkrimin e tij të datës 22 korrik në gazetën Express, Halil Matoshi i kundërvihet shkrimit tim (shih Gazeta Express, 4 korrik 2008, f. 25) nga disa kënde: më saktë, sipas meje, mospajtimet mes nesh janë të koncentruara rreth tre temash kryesore. Së pari, mospajtimet tona dalin sheshit shumë qartë kur flasim në lidhje me teorinë demokratike në përgjithësi dhe demokracinë radikale në veçanti. Së dyti, mospajtimet tona janë poashtu shumë të qarta kur flasim rreth asaj se çka përfaqëson Lëvizja Vetëvendosje!, dhe së fundi, dallimet tona bëhen të qarta edhe kur flasim për hegjemoninë. Të trajtojmë secilen veç e veç.
Teoria demokratike – liberal demokracia dhe demokracia radikale
Halil Matoshi e barazon demokracinë radikale me cheguevarizëm dhe më këtë na lë të kuptojmë që ai asnjëherë nuk ka marrë mundin ta lexoj Laclau e Mouffe por bazohet në komente të të tjerëve për këta të dy dhe me këtë bën gabime elementare. Ia përkujtoj Matoshit që demokracia radikale e Laclau dhe Mouffe ka dy pretendime kryesore: 1) të ruaj kuptimin e politikës demokratike duke vënë në dukje që ajo është gjithmonë e zhytur në antagonizëm, ose siç thotë Mouffe, “politika demokratike është dhe do të mbetet një ndërmarrje që nuk do të mund t’i ik konstruktimit të “neve” dhe “atyre”” dhe 2) të theksoj që demokracia është një projekt i hapur për formën e së cilës ne duhet të diskutojmë pa rreshtur.
Për të parën, pra për faktin që politika është luftë projektesh hegjemonike
e zhytur në kontruktimin e vazhdueshëm të “neve” dhe “atyre”, Matoshi sikur pajtohet, e më pas në mënyrë krejt kundërthënëse shton se nuk mund të pajtohet me konstatimin e Mouffe se është pikërisht mbytja e mundësive për artikulimin e alternativave brenda rendit hegjemonik neoliberal ajo që ka çuar tek lindja e partive ksenofobike të ekstremit të djathtë dhe terrorizmi global. E tëra që Matoshi ofron si kundërpërgjigje ndaj kësaj është kur thotë që “terrorizmi global është pikërisht prodhim i një marksizmi islamist ose një islami politik, përderisa ksenofobia dhe ekstremizmi i djathtë është në rënie në Europë, për dallim nga rritja që pati shënuar në fillim të viteve 90”. Kjo nuk e kundërshton aspak atë çfarë thotë Mouffe, për dy arsye. Së pari, Mouffe nuk merret me emërimin e ideologjisë prapa terrorizmit global, pra ajo edhe do të mund të pajtohej me ju këtu zoti Matoshi por, e rëndësishme për të është të theksoj që çfarëdo qoftë kjo ideologji, “islam politik” apo “marksizëm islamist”, dhënia pas mjeteve të dhunës është pasojë e përjashtimit që këta (pra këta që anagazhohen në terrorizëm) kanë ndjerë si pasojë e imponimit të një hegjemonie neoliberale që ata e konsiderojnë të huajën dhe si rrjedhojë bllokuese ndaj vlerave dhe besimeve të tyre. E nëse terrorizmi është “marksizëm islamist ose islam politik”, siç pretendon Matoshi, kjo e bën edhe më të besueshme tezën e përjashtimit të Mouffe sepse “marksizmi islamist ose islami politik” janë me të vërtetë në kundërshti me rendin hegjemonik neoliberal. Dhe e përsëris prap, Mouffe, megjithëkëtë, është e kujdesshme të na përkujtoj që për të ky nuk mund të jetë i vetmi shpjegues për një fenomen kompleks shoqëror e politik siç është terrorizmi.
Së dyti, të thuash që ekstremizmi i djathtë është në rënie në Europë, edhe nëse kjo përbën një të vërtetë, prap nuk e hedh poshtë argumentin e Mouffe sepse e rëndësishme për të është që ne patëm një lulëzim të partive të ekstremit të djathtë dhe këtë do shpjeguar disi; pra edhe nëse i takon të kaluarës ose fillimit të nëntëdhjetave. E sa për pretendimin e Matoshit që kemi të bëjmë me rënie, më duhet të them që më shumë se me rënie kemi të bëjmë me konsolidim. Si për shumë dukuri të tjera, rritja nuk mund të jetë një karakteristikë e përhershme; njëlloj edhe për partitë e ekstremit të djathtë, rritja e ’90-tave në të shumtën e rasteve është pasuar me një konsolidim: sot këto janë parti të rëndësishme parlamentare (kujto Austrinë), që nëse nuk kanë potencial për të ndërtuar qeveri krejt të vetme (këtë nuk e kanë as parti të tjera më të mëdha!), të paktën mund të jenë faktor prishës a ndërtues brenda koalicionesh qeveritare.
Pretendimi i dytë i teorisë së demokracisë radikale i cekur më lartë thekson nevojën që demokracia të jetë gjithmonë një projekt i hapur. Pra, rimendimi i demokracisë është i rëndësishëm dhe prandaj edhe vetë forma e demokracisë që duam duhet të jetë temë e diskutimit qytetar. Duke glorifikuar demokracinë liberale si të vetmen dhe më të mirën (dhe nuk kam asgjë kundër liberal demokracisë, por për dallim nga Matoshi, nuk e shoh si një projekt të mbyllur njëherë e përgjithmonë), Matoshi harron historinë dhe tensionin që karakterizon këtë binom (liberal demokracinë, pra). Liberal demokracia, siç kanë vënë re shumë teoricienë (shih Charles Taylor, p.sh.), kurrë nuk është marrë si një binom i qenë: përkundrazi, liberalizmi që ka si kryesor lirinë e individit dhe të drejtat e njeriut, pra shqetësime që kalojnë kufijtë e kombit-shtet, ka qenë dhe mbetet në një tension me demokracinë si ide dhe praktikë që çerdhe kryesore e ka pikërisht kombin-shtet e për ideal normativ e mban vetëqeverisjen nga demosi themelues i njësuar kulturalisht. Së këndejmi, ndërtimi i kombit-shtet dhe me këtë etablimi i demokracisë, ka qenë historikisht një proces i dhimbshëm historik për ata që nuk i kanë takuar kulturalisht, historikisht a gjuhësisht kombit themelues të shtetit. Liberalizmi, ndërkaq, është shumë kritik ndaj kësaj sepse është shumë i preokupuar me individin, liritë dhe të drejtat e tij, liri e të drejta që në proceset komb-formuese e demokraci-formuese janë shkelur rëndë. Në njëfarë mënyre, për liberalizmin, etablimi i demokracisë dhe kombit-shtet është një ndërmarrje anti-liberale. Prandaj, në vend që liberal demokracinë ta marrim si të paalternativë dhe si diçka të qenë a të dhënë përjetësisht, për Mouffe dhe Laclaun do ishte më e shëndetshme për vetë demokracinë që edhe liberal demokracia ashtu siç praktikohet sot, me të mirat dhe të këqijat që mund të ketë, të jetë pjesë e axhendës së diskutimit qytetar. Së këndejmi, demokracia radikale, më shumë se një doktrinë a ideologji, është një kritikë ndaj gjithë atyre që demokracinë duan ta përvetësojnë për qëllime të tyre hegjemonike duke e barazuar vetëm me zgjedhje të lira apo vetëm me fytyrën reprezentative të saj në dëm të fytyrës direkte dhe autentike të saj që jeton në pjesëmarrjen aktive qytetare në proceset vendimmarrëse. E pra, këtu unë nuk shoh askund determinizmin cheguevarist ose dhunën, me të cilat Matoshi na e barazon demokracinë radikale. Kur njeriu ngrit këso ekuacionesh zakonisht duhet të ofrojë evidencë. Në këtë rast, evidenca do duhej të ishte tekstuale: ku ka lexuar Matoshi që Laclau ose Mouffe të kenë arsyetuar dhunën? Unë analizen time të Laclau e Mouffe e kam mbështetur në tre libra të tyre, titujt e të cilëve po ofrojë më poshtë, në post-scriptum. Nëse nuk ofron evidencë tekstuale, Matoshi nuk po bën më shumë se një spekulim.
Lëvizja Vetëvendosje!
Aktivistët e Lëvizjes Vetëvendosje! i quajta demokratë radikal sepse vërejta se këta janë të vetmit në Kosovë që e kuptojnë demokracinë dhe politikën demokratike ashtu siç e kupton kritika e Laclau dhe Mouffe, për ç’kuptim konstatova se kemi shumë nevojë sot në Kosovë. Pra, aktivistët e Lëvizjes Vetëvendosje! e kuptojnë politikën si luftë projektesh hegjemonike, dhe me të drejtë u kërkojnë edhe pushtetmbajtësve të bëjnë të njëjtën duke definuar interesin tonë politik dhe duke e ofruar atë si një projekt autentik politik. Duke parë se si klasa jonë pushtetmbajtëse vetëm përqafon, për t’u shprehur këtu në gjuhën e Laclaut, interpretimet e ofruara të shënjuesve të zbrazët si liria e demokracia (shih shkrimin tim të mëhershëm për një diskutim më të detajuar), nuk mund të mos e përkrah fuqishëm Lëvizjen Vetëvendosje në këtë që kërkon. Së dyti, dhe prap në pajtim me pretendimin e dytë të demokracisë radikale (shih më sipër), Lëvizja Vetëvendosje! kërkon vazhdimisht që të shpëtohet demokracia (pra edhe liberal demokracia që aq shumë e do e shumë pak e njeh Matoshi) nga katandisja fatkeqe dhe përvetësimet hegjemonike që e kanë kapluar këtë të fundit në Kosovë. Atëherë, pyetja që do shtruar dhe që Matoshi e shmang sepse preferon të ngre akuza të pabaza kundër Lëvizjes Vetëvendosje! për chuegevarizëm dhe dhunë, është kjo: çfarë i bën demokratike dhe qytetare kërkesat e Lëvizjes Vetëvendosje? Lëvizja Vetëvendosje ka shumë kërkesa demokratike që nuk mund të plotësohen brenda sistemit, por dy janë kryesore dhe definuese: referendumi (vetëvendosja) dhe vetëqeverisja. Pra, kjo lëvizje kërkon që populli në Kosovë të bëhet faktor duke ju dhënë e drejta për të shprehur vullnetin e vetë përmes instrumentit më legjitim demokratik që njohim. Ashtu si demokracia në fytyrën e vetë autentike, edhe Lëvizja Vetëvendosje! është e vetmja që sot thërret për faktorizim dhe liri të popullit. Kjo e bën Lëvizjen Vetëvendosje! të vetmin organizim politik në Kosovë që meriton epitetin radikal-demokratik, për dallim nga epiteti sipërfaqësor-demokratik që i karakterizon ato organizime politike, siç janë partitë politike sot në Kosovë, që i thërrasin popullit vetëm në kohë zgjedhjesh, pra për qëllime instrumentale. Lëvizja Vetëvendosje! është poashtu kundër strukturave të huaja pushtetmbajtëse në Kosovë sepse është për vetëqeverisje të popullit, një ideal normativ ky i çdo teorie të demokracisë. Po pse matanë demokracisë radikale, pyet Matoshi, i cili konsideron që Lëvizja Vetëvendosje! është thjeshtë brenda demokracisë radikale. Matanë sepse Lëvizja Vetëvendosje! po kërkon subjektifikimin e asaj që në këto rrethana përbën të pasubjektifikueshmën për rendin aktual juridiko-politik: referendumi dhe e drejta për vetëvendosje është ajo çfarë na mohohet nga çdo dokument juridik mbi të cilin është i bazuar rendi aktual në Kosovë (pakoja e Ahtisaarit dhe rezoluta 1244). Matanë poashtu sepse sipas Zizek, ky përjashtim fundamental, pra përjashtimi i objektit fantazmatik, që në rrethanat kosovare është pikërisht vetëvendosja, është ajo çfarë në fakt do ta definoj dhe karakterizoj gjithmonë politikën demokratike dhe do të mundësojë vetë garën mes projekteve hegjemonike dominante. Pra për të dyja këto arsye, kërkesa e Lëvizjes Vetëvendosje! për referendum, duke qenë kërkesë për të faktorizuar atë që po mohohet e shtypet me çdo kusht nga rendi aktual politiko-juridik, pra vetë objektin fantazmatik, paraqet demokraci radikale dhe matanë. Së këndejmi, prap e njëjta pyetje për Matoshin: ku po e sheh determinizmin cheguevarist këtu? Nëse dikush po shquhet për determinizëm cheguevarist ky është rendi aktual politik që nuk po lejon daljen e popullit në referendum duke u arsyetuar me “ne e dijmë çfarë do populli prandaj pse ta duam referendumin?!”. Pra nëse dikush po sillet me determinizëm dhe po projekton vetëdije falso (false consciousness), për ç’gjë zakonisht kritikohet marksizmi si doktrinë, këta janë qeveritarët tonë dhe jo Lëvizja Vetëvendosje!, e cila po kërkon që populli ta thotë atë çfarë ka për ta thënë (pavarësisht që edhe Lëvizja Vetëvendosje! e kërkon referendumin sepse natyrshëm e di çfarë do jetë rezultati i tij). Prandaj, kërkesat e Lëvizjes Vetëvendosje!, bashkë me kundërshtimin e Pakos së Ahtisaarit, janë në thelb pro-amerikane dhe jo anti-amerikane siç mundohet të sugjeroj Matoshi: lufta për vetëvendosje dhe vetëqeverisje e karakterizon më së miri historinë e popullit amerikan.
Sa për akuzat për dhunë që Matoshi i drejton ndaj Lëvizjes Vetëvendosje!, mendoj që janë shumë joserioze, të pabaza e paragjykuese dhe morën përgjigjen e merituar në reagimin e Shqiptar Osekut (shih Gazeta Express, 25 korrik 2008, f.25).
Hegjemonia
Së pari, këtu Matoshi hamendet në lidhje me atë se çfarë na paskësh qenë synimi kombëtar politik i shqiptarëve dhe dëshiron të na lë të kuptojmë që kjo situatë që kemi sot është më e mira që mund të bëjmë. Këtu më befason Matoshi sepse kam pritur që bile kaq di: kam pritur që ai e di që lëvizja kombëtare shqiptare kur bëri shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë së sotme, atë e konsideroi jo të plotë dhe vazhdoi ta konsideroj Kosovën dhe trevat tjera shqiptare si të okupuara pa të drejtë nga shtetet fqinje. Shqiptarët e mbetur jashtë territorit të shtetit shqiptar vazhduan që lirinë ta barazojnë me të drejtën për vetëvendosje duke kërkuar referendum përmes së cilit të bëjnë të ditur qëndrimin e tyre për një shtet të përbashkët shqiptar (dhe jo të madh, siç e quan Matoshi, duke rënë kështu viktimë e fjalorit të hegjemonisë serbe). Ky synim ishte në axhendën e Konferencës së Bujanit, por dështoi të realizohej. Kosova si shtet i pavarur, ndërkaq, u bë qëllim më vonë, kur shqiptarëve iu tha që nuk ka ndryshim të kufijve dhe kur ky parim, inferior në pikëpamje demokratike, e mundi parimin e vetëvendosjes për çdo popull, të mbrojtur nga vetë Amerika në fillim të shekullit 20. Pra, kjo është historia, zoti Matoshi, të pëlqeu apo s’të pëlqeu ty. Pajtohem me Matoshin që ishin fuqitë e mëdha ato që e përjashtuan vetëvendosjen nga qëllimet politike kombëtare, por pikërisht ky është problemi im me klasën tonë pushtetmbajtëse: pse të mos ofrojnë projekte të tyre edhe ata, duke u vënë në mbrojtje të vetëvendosjes? Prandaj i quajta apolitik këta përfaqësuesit tonë. E sa për atë pretendimin e Matoshit që zgjidhja që Pakoja e Ahtisaarit ofroi për çështjen e Kosovës është poashtu evidencë për definimin e politikës si art i së mundshmës (në fjalët e autorit, “një zgjidhje pa humbës të trishtuem e fitues të dalldisun”), pajtohem me të, vetëm se komplimenti për këtë vepër politike do duhej të shkonte në adresë të atyre që e dizajnuan këtë pako, pra ata që binden negociatorët tonë të nënshkruajnë. Pra, përsëri, nuk janë përfaqësuesit tonë ata që do ta meritonin epitetin ‘politik’: ata mbeten blerës pojektesh politike të parashutuara nga jashtë, pra apolitik.
Së dyti, Matoshi, për dallim nga unë, beson në hegjemoninë e huaj qëllimmirë. Unë nuk mund të besoj në hegjemoni të huaj qëllimmirë për dy arsye. Së pari, si ta di që është qëllimmirë? Me këtë strukturë të shumëfishtë pushteti të huaj (ICO, EULEX, UNMIK) që është imun ndaj ligjit që ka ardhur ta zbatoj dhe që nuk i përgjigjet Kuvendit të dalë nga vota e lirë, unë si qytetar i Kosovës thjesht e kam të pamundur të di nëse ICO, EULEX apo UNMIK janë duke punuar për qëllime të mira. Të tria janë struktura pushteti jollogaridhënëse brenda Kosovës dhe si të tilla jodemokratike. Së dyti, edhe sikur ta dija që është qëllimmirë, hegjemonia e huaj nuk lejon vetëqeverisjen, që është ideali më i lartë demokratik dhe me këtë, siç ka elaboruar edhe John Stuart Mill kur ka shkruar mbi rreziqet nga “despoti i mirë”, as zhvillimin demokratik të popullit. Mill ka dhënë elaboratin më të mirë mbi atë se si “despoti i mirë”, ose ai që mund ta quajmë të tillë, është në fakt më i rrezikshëm për demokracinë sesa “despoti i keq”. Sipas Mill, “despoti i mirë” e pasivizon tërësisht popullin, i cili më pas as nuk pyet e as që pyetet. Kjo sjell, siç ka sjell në Kosovë me strukturat e huaja pushtetmbajtëse që u shumëfishuan si pasojë e Pakos së Ahtisarit, atë që Albin Kurti në një shkrim të mëhershëm në po këtë gazetë e me të drejtë e quajti vdekja në pyetje. Pra në Kosovë populli as po pyet e as që po pyetet. Këtij deformimi vetëm demokratik nuk mund t’i themi, zoti Matoshi.
Përfundim
Po del, pra, që Matoshi, sidomos tek tezat që ngre kundër teorisë së demokracisë radikale dhe Lëvizjes Vetëvendosje!, bën gabime elementare dhe në vend që t’u bëj një analizë më të hollë gjërave, ai vendos t’u dorëzohet paragjykimeve. Për këtë më vjen keq sepse sikur kritika e Matoshit të kishte qenë një kritikë e informuar, edhe kjo polemikë mes nesh do kishte më shumë vlerë.
P.S. E ftoj lexuesin e interesuar të Express që mund të lexoj në anglisht (nuk e di nëse janë përkthyer në gjuhën shqipe) të konsultoj librat e mëposhtëm dhe më pas të gjykoj vetë mbi teorinë e demokracisë radikale:
1. Mouffe, Chantal On the political ( New York: Routledge, 2005)
2. Laclau, Ernesto On Populist Reason (London: Verso, 2005)
3. Laclau, Ernesto dhe Chantal Mouffe Hegemony and Socialist Strategy (London: Verso,1985)
botuar tek Express në tre vazhdime, 30, 31 korrik dhe 1 gusht, 2008
Reagim në lidhje me artikullin “Demokracia radikale = cheguevarizëm” të Halil Matoshit, botuar tek gazeta Express, 22 korrik 2008.
GENT CARRABREGU
Në shkrimin e tij të datës 22 korrik në gazetën Express, Halil Matoshi i kundërvihet shkrimit tim (shih Gazeta Express, 4 korrik 2008, f. 25) nga disa kënde: më saktë, sipas meje, mospajtimet mes nesh janë të koncentruara rreth tre temash kryesore. Së pari, mospajtimet tona dalin sheshit shumë qartë kur flasim në lidhje me teorinë demokratike në përgjithësi dhe demokracinë radikale në veçanti. Së dyti, mospajtimet tona janë poashtu shumë të qarta kur flasim rreth asaj se çka përfaqëson Lëvizja Vetëvendosje!, dhe së fundi, dallimet tona bëhen të qarta edhe kur flasim për hegjemoninë. Të trajtojmë secilen veç e veç.
Teoria demokratike – liberal demokracia dhe demokracia radikale
Halil Matoshi e barazon demokracinë radikale me cheguevarizëm dhe më këtë na lë të kuptojmë që ai asnjëherë nuk ka marrë mundin ta lexoj Laclau e Mouffe por bazohet në komente të të tjerëve për këta të dy dhe me këtë bën gabime elementare. Ia përkujtoj Matoshit që demokracia radikale e Laclau dhe Mouffe ka dy pretendime kryesore: 1) të ruaj kuptimin e politikës demokratike duke vënë në dukje që ajo është gjithmonë e zhytur në antagonizëm, ose siç thotë Mouffe, “politika demokratike është dhe do të mbetet një ndërmarrje që nuk do të mund t’i ik konstruktimit të “neve” dhe “atyre”” dhe 2) të theksoj që demokracia është një projekt i hapur për formën e së cilës ne duhet të diskutojmë pa rreshtur.
Për të parën, pra për faktin që politika është luftë projektesh hegjemonike
e zhytur në kontruktimin e vazhdueshëm të “neve” dhe “atyre”, Matoshi sikur pajtohet, e më pas në mënyrë krejt kundërthënëse shton se nuk mund të pajtohet me konstatimin e Mouffe se është pikërisht mbytja e mundësive për artikulimin e alternativave brenda rendit hegjemonik neoliberal ajo që ka çuar tek lindja e partive ksenofobike të ekstremit të djathtë dhe terrorizmi global. E tëra që Matoshi ofron si kundërpërgjigje ndaj kësaj është kur thotë që “terrorizmi global është pikërisht prodhim i një marksizmi islamist ose një islami politik, përderisa ksenofobia dhe ekstremizmi i djathtë është në rënie në Europë, për dallim nga rritja që pati shënuar në fillim të viteve 90”. Kjo nuk e kundërshton aspak atë çfarë thotë Mouffe, për dy arsye. Së pari, Mouffe nuk merret me emërimin e ideologjisë prapa terrorizmit global, pra ajo edhe do të mund të pajtohej me ju këtu zoti Matoshi por, e rëndësishme për të është të theksoj që çfarëdo qoftë kjo ideologji, “islam politik” apo “marksizëm islamist”, dhënia pas mjeteve të dhunës është pasojë e përjashtimit që këta (pra këta që anagazhohen në terrorizëm) kanë ndjerë si pasojë e imponimit të një hegjemonie neoliberale që ata e konsiderojnë të huajën dhe si rrjedhojë bllokuese ndaj vlerave dhe besimeve të tyre. E nëse terrorizmi është “marksizëm islamist ose islam politik”, siç pretendon Matoshi, kjo e bën edhe më të besueshme tezën e përjashtimit të Mouffe sepse “marksizmi islamist ose islami politik” janë me të vërtetë në kundërshti me rendin hegjemonik neoliberal. Dhe e përsëris prap, Mouffe, megjithëkëtë, është e kujdesshme të na përkujtoj që për të ky nuk mund të jetë i vetmi shpjegues për një fenomen kompleks shoqëror e politik siç është terrorizmi.
Së dyti, të thuash që ekstremizmi i djathtë është në rënie në Europë, edhe nëse kjo përbën një të vërtetë, prap nuk e hedh poshtë argumentin e Mouffe sepse e rëndësishme për të është që ne patëm një lulëzim të partive të ekstremit të djathtë dhe këtë do shpjeguar disi; pra edhe nëse i takon të kaluarës ose fillimit të nëntëdhjetave. E sa për pretendimin e Matoshit që kemi të bëjmë me rënie, më duhet të them që më shumë se me rënie kemi të bëjmë me konsolidim. Si për shumë dukuri të tjera, rritja nuk mund të jetë një karakteristikë e përhershme; njëlloj edhe për partitë e ekstremit të djathtë, rritja e ’90-tave në të shumtën e rasteve është pasuar me një konsolidim: sot këto janë parti të rëndësishme parlamentare (kujto Austrinë), që nëse nuk kanë potencial për të ndërtuar qeveri krejt të vetme (këtë nuk e kanë as parti të tjera më të mëdha!), të paktën mund të jenë faktor prishës a ndërtues brenda koalicionesh qeveritare.
Pretendimi i dytë i teorisë së demokracisë radikale i cekur më lartë thekson nevojën që demokracia të jetë gjithmonë një projekt i hapur. Pra, rimendimi i demokracisë është i rëndësishëm dhe prandaj edhe vetë forma e demokracisë që duam duhet të jetë temë e diskutimit qytetar. Duke glorifikuar demokracinë liberale si të vetmen dhe më të mirën (dhe nuk kam asgjë kundër liberal demokracisë, por për dallim nga Matoshi, nuk e shoh si një projekt të mbyllur njëherë e përgjithmonë), Matoshi harron historinë dhe tensionin që karakterizon këtë binom (liberal demokracinë, pra). Liberal demokracia, siç kanë vënë re shumë teoricienë (shih Charles Taylor, p.sh.), kurrë nuk është marrë si një binom i qenë: përkundrazi, liberalizmi që ka si kryesor lirinë e individit dhe të drejtat e njeriut, pra shqetësime që kalojnë kufijtë e kombit-shtet, ka qenë dhe mbetet në një tension me demokracinë si ide dhe praktikë që çerdhe kryesore e ka pikërisht kombin-shtet e për ideal normativ e mban vetëqeverisjen nga demosi themelues i njësuar kulturalisht. Së këndejmi, ndërtimi i kombit-shtet dhe me këtë etablimi i demokracisë, ka qenë historikisht një proces i dhimbshëm historik për ata që nuk i kanë takuar kulturalisht, historikisht a gjuhësisht kombit themelues të shtetit. Liberalizmi, ndërkaq, është shumë kritik ndaj kësaj sepse është shumë i preokupuar me individin, liritë dhe të drejtat e tij, liri e të drejta që në proceset komb-formuese e demokraci-formuese janë shkelur rëndë. Në njëfarë mënyre, për liberalizmin, etablimi i demokracisë dhe kombit-shtet është një ndërmarrje anti-liberale. Prandaj, në vend që liberal demokracinë ta marrim si të paalternativë dhe si diçka të qenë a të dhënë përjetësisht, për Mouffe dhe Laclaun do ishte më e shëndetshme për vetë demokracinë që edhe liberal demokracia ashtu siç praktikohet sot, me të mirat dhe të këqijat që mund të ketë, të jetë pjesë e axhendës së diskutimit qytetar. Së këndejmi, demokracia radikale, më shumë se një doktrinë a ideologji, është një kritikë ndaj gjithë atyre që demokracinë duan ta përvetësojnë për qëllime të tyre hegjemonike duke e barazuar vetëm me zgjedhje të lira apo vetëm me fytyrën reprezentative të saj në dëm të fytyrës direkte dhe autentike të saj që jeton në pjesëmarrjen aktive qytetare në proceset vendimmarrëse. E pra, këtu unë nuk shoh askund determinizmin cheguevarist ose dhunën, me të cilat Matoshi na e barazon demokracinë radikale. Kur njeriu ngrit këso ekuacionesh zakonisht duhet të ofrojë evidencë. Në këtë rast, evidenca do duhej të ishte tekstuale: ku ka lexuar Matoshi që Laclau ose Mouffe të kenë arsyetuar dhunën? Unë analizen time të Laclau e Mouffe e kam mbështetur në tre libra të tyre, titujt e të cilëve po ofrojë më poshtë, në post-scriptum. Nëse nuk ofron evidencë tekstuale, Matoshi nuk po bën më shumë se një spekulim.
Lëvizja Vetëvendosje!
Aktivistët e Lëvizjes Vetëvendosje! i quajta demokratë radikal sepse vërejta se këta janë të vetmit në Kosovë që e kuptojnë demokracinë dhe politikën demokratike ashtu siç e kupton kritika e Laclau dhe Mouffe, për ç’kuptim konstatova se kemi shumë nevojë sot në Kosovë. Pra, aktivistët e Lëvizjes Vetëvendosje! e kuptojnë politikën si luftë projektesh hegjemonike, dhe me të drejtë u kërkojnë edhe pushtetmbajtësve të bëjnë të njëjtën duke definuar interesin tonë politik dhe duke e ofruar atë si një projekt autentik politik. Duke parë se si klasa jonë pushtetmbajtëse vetëm përqafon, për t’u shprehur këtu në gjuhën e Laclaut, interpretimet e ofruara të shënjuesve të zbrazët si liria e demokracia (shih shkrimin tim të mëhershëm për një diskutim më të detajuar), nuk mund të mos e përkrah fuqishëm Lëvizjen Vetëvendosje në këtë që kërkon. Së dyti, dhe prap në pajtim me pretendimin e dytë të demokracisë radikale (shih më sipër), Lëvizja Vetëvendosje! kërkon vazhdimisht që të shpëtohet demokracia (pra edhe liberal demokracia që aq shumë e do e shumë pak e njeh Matoshi) nga katandisja fatkeqe dhe përvetësimet hegjemonike që e kanë kapluar këtë të fundit në Kosovë. Atëherë, pyetja që do shtruar dhe që Matoshi e shmang sepse preferon të ngre akuza të pabaza kundër Lëvizjes Vetëvendosje! për chuegevarizëm dhe dhunë, është kjo: çfarë i bën demokratike dhe qytetare kërkesat e Lëvizjes Vetëvendosje? Lëvizja Vetëvendosje ka shumë kërkesa demokratike që nuk mund të plotësohen brenda sistemit, por dy janë kryesore dhe definuese: referendumi (vetëvendosja) dhe vetëqeverisja. Pra, kjo lëvizje kërkon që populli në Kosovë të bëhet faktor duke ju dhënë e drejta për të shprehur vullnetin e vetë përmes instrumentit më legjitim demokratik që njohim. Ashtu si demokracia në fytyrën e vetë autentike, edhe Lëvizja Vetëvendosje! është e vetmja që sot thërret për faktorizim dhe liri të popullit. Kjo e bën Lëvizjen Vetëvendosje! të vetmin organizim politik në Kosovë që meriton epitetin radikal-demokratik, për dallim nga epiteti sipërfaqësor-demokratik që i karakterizon ato organizime politike, siç janë partitë politike sot në Kosovë, që i thërrasin popullit vetëm në kohë zgjedhjesh, pra për qëllime instrumentale. Lëvizja Vetëvendosje! është poashtu kundër strukturave të huaja pushtetmbajtëse në Kosovë sepse është për vetëqeverisje të popullit, një ideal normativ ky i çdo teorie të demokracisë. Po pse matanë demokracisë radikale, pyet Matoshi, i cili konsideron që Lëvizja Vetëvendosje! është thjeshtë brenda demokracisë radikale. Matanë sepse Lëvizja Vetëvendosje! po kërkon subjektifikimin e asaj që në këto rrethana përbën të pasubjektifikueshmën për rendin aktual juridiko-politik: referendumi dhe e drejta për vetëvendosje është ajo çfarë na mohohet nga çdo dokument juridik mbi të cilin është i bazuar rendi aktual në Kosovë (pakoja e Ahtisaarit dhe rezoluta 1244). Matanë poashtu sepse sipas Zizek, ky përjashtim fundamental, pra përjashtimi i objektit fantazmatik, që në rrethanat kosovare është pikërisht vetëvendosja, është ajo çfarë në fakt do ta definoj dhe karakterizoj gjithmonë politikën demokratike dhe do të mundësojë vetë garën mes projekteve hegjemonike dominante. Pra për të dyja këto arsye, kërkesa e Lëvizjes Vetëvendosje! për referendum, duke qenë kërkesë për të faktorizuar atë që po mohohet e shtypet me çdo kusht nga rendi aktual politiko-juridik, pra vetë objektin fantazmatik, paraqet demokraci radikale dhe matanë. Së këndejmi, prap e njëjta pyetje për Matoshin: ku po e sheh determinizmin cheguevarist këtu? Nëse dikush po shquhet për determinizëm cheguevarist ky është rendi aktual politik që nuk po lejon daljen e popullit në referendum duke u arsyetuar me “ne e dijmë çfarë do populli prandaj pse ta duam referendumin?!”. Pra nëse dikush po sillet me determinizëm dhe po projekton vetëdije falso (false consciousness), për ç’gjë zakonisht kritikohet marksizmi si doktrinë, këta janë qeveritarët tonë dhe jo Lëvizja Vetëvendosje!, e cila po kërkon që populli ta thotë atë çfarë ka për ta thënë (pavarësisht që edhe Lëvizja Vetëvendosje! e kërkon referendumin sepse natyrshëm e di çfarë do jetë rezultati i tij). Prandaj, kërkesat e Lëvizjes Vetëvendosje!, bashkë me kundërshtimin e Pakos së Ahtisaarit, janë në thelb pro-amerikane dhe jo anti-amerikane siç mundohet të sugjeroj Matoshi: lufta për vetëvendosje dhe vetëqeverisje e karakterizon më së miri historinë e popullit amerikan.
Sa për akuzat për dhunë që Matoshi i drejton ndaj Lëvizjes Vetëvendosje!, mendoj që janë shumë joserioze, të pabaza e paragjykuese dhe morën përgjigjen e merituar në reagimin e Shqiptar Osekut (shih Gazeta Express, 25 korrik 2008, f.25).
Hegjemonia
Së pari, këtu Matoshi hamendet në lidhje me atë se çfarë na paskësh qenë synimi kombëtar politik i shqiptarëve dhe dëshiron të na lë të kuptojmë që kjo situatë që kemi sot është më e mira që mund të bëjmë. Këtu më befason Matoshi sepse kam pritur që bile kaq di: kam pritur që ai e di që lëvizja kombëtare shqiptare kur bëri shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë së sotme, atë e konsideroi jo të plotë dhe vazhdoi ta konsideroj Kosovën dhe trevat tjera shqiptare si të okupuara pa të drejtë nga shtetet fqinje. Shqiptarët e mbetur jashtë territorit të shtetit shqiptar vazhduan që lirinë ta barazojnë me të drejtën për vetëvendosje duke kërkuar referendum përmes së cilit të bëjnë të ditur qëndrimin e tyre për një shtet të përbashkët shqiptar (dhe jo të madh, siç e quan Matoshi, duke rënë kështu viktimë e fjalorit të hegjemonisë serbe). Ky synim ishte në axhendën e Konferencës së Bujanit, por dështoi të realizohej. Kosova si shtet i pavarur, ndërkaq, u bë qëllim më vonë, kur shqiptarëve iu tha që nuk ka ndryshim të kufijve dhe kur ky parim, inferior në pikëpamje demokratike, e mundi parimin e vetëvendosjes për çdo popull, të mbrojtur nga vetë Amerika në fillim të shekullit 20. Pra, kjo është historia, zoti Matoshi, të pëlqeu apo s’të pëlqeu ty. Pajtohem me Matoshin që ishin fuqitë e mëdha ato që e përjashtuan vetëvendosjen nga qëllimet politike kombëtare, por pikërisht ky është problemi im me klasën tonë pushtetmbajtëse: pse të mos ofrojnë projekte të tyre edhe ata, duke u vënë në mbrojtje të vetëvendosjes? Prandaj i quajta apolitik këta përfaqësuesit tonë. E sa për atë pretendimin e Matoshit që zgjidhja që Pakoja e Ahtisaarit ofroi për çështjen e Kosovës është poashtu evidencë për definimin e politikës si art i së mundshmës (në fjalët e autorit, “një zgjidhje pa humbës të trishtuem e fitues të dalldisun”), pajtohem me të, vetëm se komplimenti për këtë vepër politike do duhej të shkonte në adresë të atyre që e dizajnuan këtë pako, pra ata që binden negociatorët tonë të nënshkruajnë. Pra, përsëri, nuk janë përfaqësuesit tonë ata që do ta meritonin epitetin ‘politik’: ata mbeten blerës pojektesh politike të parashutuara nga jashtë, pra apolitik.
Së dyti, Matoshi, për dallim nga unë, beson në hegjemoninë e huaj qëllimmirë. Unë nuk mund të besoj në hegjemoni të huaj qëllimmirë për dy arsye. Së pari, si ta di që është qëllimmirë? Me këtë strukturë të shumëfishtë pushteti të huaj (ICO, EULEX, UNMIK) që është imun ndaj ligjit që ka ardhur ta zbatoj dhe që nuk i përgjigjet Kuvendit të dalë nga vota e lirë, unë si qytetar i Kosovës thjesht e kam të pamundur të di nëse ICO, EULEX apo UNMIK janë duke punuar për qëllime të mira. Të tria janë struktura pushteti jollogaridhënëse brenda Kosovës dhe si të tilla jodemokratike. Së dyti, edhe sikur ta dija që është qëllimmirë, hegjemonia e huaj nuk lejon vetëqeverisjen, që është ideali më i lartë demokratik dhe me këtë, siç ka elaboruar edhe John Stuart Mill kur ka shkruar mbi rreziqet nga “despoti i mirë”, as zhvillimin demokratik të popullit. Mill ka dhënë elaboratin më të mirë mbi atë se si “despoti i mirë”, ose ai që mund ta quajmë të tillë, është në fakt më i rrezikshëm për demokracinë sesa “despoti i keq”. Sipas Mill, “despoti i mirë” e pasivizon tërësisht popullin, i cili më pas as nuk pyet e as që pyetet. Kjo sjell, siç ka sjell në Kosovë me strukturat e huaja pushtetmbajtëse që u shumëfishuan si pasojë e Pakos së Ahtisarit, atë që Albin Kurti në një shkrim të mëhershëm në po këtë gazetë e me të drejtë e quajti vdekja në pyetje. Pra në Kosovë populli as po pyet e as që po pyetet. Këtij deformimi vetëm demokratik nuk mund t’i themi, zoti Matoshi.
Përfundim
Po del, pra, që Matoshi, sidomos tek tezat që ngre kundër teorisë së demokracisë radikale dhe Lëvizjes Vetëvendosje!, bën gabime elementare dhe në vend që t’u bëj një analizë më të hollë gjërave, ai vendos t’u dorëzohet paragjykimeve. Për këtë më vjen keq sepse sikur kritika e Matoshit të kishte qenë një kritikë e informuar, edhe kjo polemikë mes nesh do kishte më shumë vlerë.
P.S. E ftoj lexuesin e interesuar të Express që mund të lexoj në anglisht (nuk e di nëse janë përkthyer në gjuhën shqipe) të konsultoj librat e mëposhtëm dhe më pas të gjykoj vetë mbi teorinë e demokracisë radikale:
1. Mouffe, Chantal On the political ( New York: Routledge, 2005)
2. Laclau, Ernesto On Populist Reason (London: Verso, 2005)
3. Laclau, Ernesto dhe Chantal Mouffe Hegemony and Socialist Strategy (London: Verso,1985)
botuar tek Express në tre vazhdime, 30, 31 korrik dhe 1 gusht, 2008
Reagimi i Halil Matoshit
Demokracia radikale = ‘cheguevarizëm’
Rreth shkrimit “Demokracia radikale dhe e drejta për vetëvendosje si objekti fantazmatik” të Gent Carrabregut, Gazeta Express, 4 korrik 2008
E martë, 22 korrik 2008
Halil Matoshi
Gent Carrabregu nuk ka ditë qysh t’ia bëjë ndonjë hajr lëvizjes “VETËVENDOSJE!”, (që megjithë elanin, dijen dhe vullnetin, kjo lëvizje është katandisë në anarkizëm), pos që t’i racionalizojë veprimet dhe mendësinë e saj “kundër shtatë krajlive” perms teorive moderne politike. Të kërkosh që kosovarët t’i rikthen kuptimit radikal të demokracisë që në esencë është një “socializëm elitar”, kjo d.m.th. t’u kërkosh atyre të shndërrohen në sadomazohistë, e ta rimundojnë ( jo rimendojnë!?) vetën dhe të tjerët, deri në zhdukje fizike. Praktika duhet të ndërtohet gjithmonë mbi një teori të mirë thoshte Da Vinçi. Po çfarë teorie ofron autori kundër apatisë së klasës politike kosovare? Qysh në fillim të shekullit 20 Ortega Y Gasset fliste mbi njeriun-masë dhe “misionin historic të demokracisë radikale” duke e kuptuar atë si socializëm. Nëse dihet se lideri i lëvizjes VETËVENDOSJE!, Albin Kurti angazhohet për zgjidhje revolucionare të çështjes së Kosovës, kjo d.m.th. se demokracia radikale për të cilën angazhohet dhe e glorifikon Gent Carrabregu, nuk e përjashton dhunën, në emër të interesave më të larta të popullit si abstraksion, ose të kombit si parim, në dëm të interesave të shtetit si realitet. Nëse edhe e glorifikojmë revolucionin – thotë Y Gasset – këtë e bëjmë duke shpresuar se revolucioni paraqet vlera të larta kulturore dhe jo vetëm akte destruksioni; s’ka dyshim që revolucionet, shfaqin edhe atë se sa është i padrejtë rendi ekzistues, aq kriminal sa që arsyeton “të bëmat e pakëndshme të revolucionit”. Demokracia sipas observimeve elitare (aristokratike) të Y Gasset, vet për veti është armike e lirisë, dhe me peshën e vet çon kah absolutizmi i shumicës. Në mbështetje të kësaj teze, Y Gasset citon Tocqueville’in dhe Aristotelin se vërtet demokracia radikale është një tirani, por më më shumë tiranë.
Duke definuar demokracinë Giovani Sartori shkruan se demokraci komuniste kurrë nuk ka pasë (gjysmë shekulli është manipuluar me tezën se ekzistojnë dy demokraci, ajo perëndimore dhe komuniste) as që mundet me pasë, sepse ka vetëm një demokraci e ajo është demokracia liberale. Sartori nuk i bindet teorisë së Berry Holdenit për pesë bërthama të teorive demokratike, asaj radikale, neoradikale, pluraliste, elitare dhe liberal-demokratike.
Sartori vëren se teoria e demokracisë (në njëjës) është , në thelb, një: teoria e demokracisë liberale. Pra sipas tij, e vetmja teori e plotë e demokracisë, që është njëkohësisht a) përshkruese normative, por edhe b) shndërrimi i teorisë në praktikë, është sot teoria e shtetit liberal-demokratik.
Sëkëndejmi “Che Guevarizmi” i Lëvizjes “VETËVENDOSJE!” nuk garanton asgjë më shumë se tirani me disa tiranë (elita revolucionare), për më tepër kjo shpie në dhunë “të arsyeshme”, në emër të luftës kundër një pushteti të pamoralshëm, të keq.
Ernesto Che Guevara si ‘socialist elitar’ doktrinën e tij të eksportimit të revolucionit e mbështeste në tezën se për të pasur sukses revolucioni nuk është e domosdoshme mbështetja e gjerë në masat popullore, mjafton që një elitë këmbëngulëse ta kryej revolucionin dhe t’ia imponojë me lehtësi të padurueshme konceptin e vet elitar – të dhunshëm - një shoqërie. Pajtohem me autorin se Qeveria e Kosovës, vetëm po bën spektatorin apolitik që asnjëherë nuk merr mundin të ofrojë projektet e veta politike, (që nuk i ka, sepse aty askush nuk mendon) por në një shoqëri paskonfliktuale dhe autoritare (ish-komuniste) siç është shoqëria kosovare thirrja në ndihmë e eksponentëve kryesor të teorisë së demokracisë radikale - Chantal Mouffe dhe Ernesto Laclau është pa efekt, madje kundërefektive. Kosovarëve u duhet një demokraci
liberale sipas idealit britanik ose amerikan (sepse demokracia e shumicës që deputetët i shndërron në makina votimi për partinë e jo për solucionin më të mirë për qytetarin është bërë ngulfatësi më i madh i lirisë qytetare.
Demokracia në Kosovë nuk mund të jap rezultate nëse atë nuk e derivon një elitë politike e kulturore apo nëse nuk e derivojnë subjektet politike përmes ligjvënësve të pavarur nga partitë.
Autori aludon se zgjidhja për apatinë qytetare qëndron në masivizimin e politikës, pra në aksionin direkt të pakicës së zgjedhur për ta disiplinuar vulgus’in (demos’in) pra për ta ngritë masën në këmbë, sipas motos së revistës së Lustalovit (Familja e shenjtë, Marx&Engels) që thotë: “Të mëdhenjtë na duken të mëdhenj, vetëm pse ne rrimë të gjunjëzuar. Të ngritemi...”.
Pajtohem se politikja dhe politika nuk kanë vdekur (si luftë projektesh hegjemoniake) por demokracia radikale (e majta elitare) nuk është shpëtimi nga mbyllja e mundësive për artikulimin e alternativave brenda sistemit, por nuk mund të pajtohem se kjo ka çuar tek lindja dhe suksesi i partive ksenofobike të ekstremit të djathtë (kjo në rrafshin e politikës kombëtare) dhe terrorizmi (kjo në rrafshin e politikës ndërkombëtare). Madje sa i përket
kësaj të dytës, terrorizmit global, mendoj se është pikërisht prodhim i një ‘marksizmi islamist” ose një islami politik, përderisa ksenofobia dhe ekstremizmi i djathtë është në rënie në Europë, për dallim nga rritja që pati shënuar në vitet ’90.
Autori duke folur për përjashtimin e vetëvendsojes nga “letrat” politike kosovare mendon se me këtë është dëmtuar projekti kombëtar i shqiptarëve, por ai nuk na e thotë se cili paskësh qenë ose na qenka ky projekt kombëtar i shqiptarëve: Shteti i pavarur i Kosovës, bashkimi i shqiptarëve në një shtet të madh, integrimet në NATO dhe BE...?
Mirëpo, përjashtimin e projektit kombëtar shqiptar (nëse me këtë autori nënkupton bashkimin me Shqipërinë) e bëri realpolitika e fuqive botërore e jo përfaqësuesit politik të Kosovës e të Shqipërisë. Pajtohem se aktiviteti i Lëvizjes Vetëvendosje!, faktikisht, paraqet demokraci radikale por jo matanë, sepse është brenda (të së majtës revolucionare), pra siç e thotë vetë autori, brenda demokracisë radikale. Mirëpo autori ka një kundërthënie kur flet për lëvizjen e vetme civile, sepse demokratët radikalë të kësaj lëvizjeje e kanë hedhur matanë civis’in duke iu rikthyer etnonacionalizmit. “Duke qenë shumë e vendosur në misionin e saj, Lëvizja Vetëvendosje!, po na tregon pse definimi i shpeshtë i politikës si arti i së mundshmes është shumë i qëlluar”, shkruan autori, por e njëjta mund të thuhet për konceptin ‘apolitik” siç e cilëson autori, të qeverisë kosovare, sepse ‘apolitika’ e kësaj qeverisjeje po dëshmon më së miri se vërtet politika është art i së mundshmes”, shkruan Carrabregu.
Misioni i kësaj lëvizjeje është lufta ndaj projektit Ahtisaarian, përmes aksionit direkt, që sipas Y Gasset është sinonim për dhunën. “Aksioni direkt është Charta Magna e barbarisë pra e masës që merr pjesë në jetën publike vetëm përmes dhunës duke shmangur kështu idenë tradicionale evropiane të civis’it, të qytetarit dhe civilizimit për jetën në bashkësi. Nëse përjashtojmë Pakon e Ahtisaarit, si të imponuar nga faktori i huaj, sipas rezonit të Carrebregut, kjo d.m.th. se kosovarët janë kundër projektit hegjemoniak të ShBA’ve në Ballkan (pra kundër “hegjemonisë qëllimmirë” sipas Robert Kagan’it) që në kuptimin e realpolitikës ka ofruar një zgjidhje të dizajnuar mjeshtërisht, në atë mënyrë për Kosovën, që askujt të mos i merret asgjë e ndieshme dhe të mos i jepet po ashtu asgjë e ndieshme. Që të mos ketë humbës të trishtuem dhe fitues të dalldisun! E çka ka mujtë më shumë Kosova dhe shoqëria kosovare? Për më pak dhe më keq e di.
botuar tek Express, 22 korrik 2008
Rreth shkrimit “Demokracia radikale dhe e drejta për vetëvendosje si objekti fantazmatik” të Gent Carrabregut, Gazeta Express, 4 korrik 2008
E martë, 22 korrik 2008
Halil Matoshi
Gent Carrabregu nuk ka ditë qysh t’ia bëjë ndonjë hajr lëvizjes “VETËVENDOSJE!”, (që megjithë elanin, dijen dhe vullnetin, kjo lëvizje është katandisë në anarkizëm), pos që t’i racionalizojë veprimet dhe mendësinë e saj “kundër shtatë krajlive” perms teorive moderne politike. Të kërkosh që kosovarët t’i rikthen kuptimit radikal të demokracisë që në esencë është një “socializëm elitar”, kjo d.m.th. t’u kërkosh atyre të shndërrohen në sadomazohistë, e ta rimundojnë ( jo rimendojnë!?) vetën dhe të tjerët, deri në zhdukje fizike. Praktika duhet të ndërtohet gjithmonë mbi një teori të mirë thoshte Da Vinçi. Po çfarë teorie ofron autori kundër apatisë së klasës politike kosovare? Qysh në fillim të shekullit 20 Ortega Y Gasset fliste mbi njeriun-masë dhe “misionin historic të demokracisë radikale” duke e kuptuar atë si socializëm. Nëse dihet se lideri i lëvizjes VETËVENDOSJE!, Albin Kurti angazhohet për zgjidhje revolucionare të çështjes së Kosovës, kjo d.m.th. se demokracia radikale për të cilën angazhohet dhe e glorifikon Gent Carrabregu, nuk e përjashton dhunën, në emër të interesave më të larta të popullit si abstraksion, ose të kombit si parim, në dëm të interesave të shtetit si realitet. Nëse edhe e glorifikojmë revolucionin – thotë Y Gasset – këtë e bëjmë duke shpresuar se revolucioni paraqet vlera të larta kulturore dhe jo vetëm akte destruksioni; s’ka dyshim që revolucionet, shfaqin edhe atë se sa është i padrejtë rendi ekzistues, aq kriminal sa që arsyeton “të bëmat e pakëndshme të revolucionit”. Demokracia sipas observimeve elitare (aristokratike) të Y Gasset, vet për veti është armike e lirisë, dhe me peshën e vet çon kah absolutizmi i shumicës. Në mbështetje të kësaj teze, Y Gasset citon Tocqueville’in dhe Aristotelin se vërtet demokracia radikale është një tirani, por më më shumë tiranë.
Duke definuar demokracinë Giovani Sartori shkruan se demokraci komuniste kurrë nuk ka pasë (gjysmë shekulli është manipuluar me tezën se ekzistojnë dy demokraci, ajo perëndimore dhe komuniste) as që mundet me pasë, sepse ka vetëm një demokraci e ajo është demokracia liberale. Sartori nuk i bindet teorisë së Berry Holdenit për pesë bërthama të teorive demokratike, asaj radikale, neoradikale, pluraliste, elitare dhe liberal-demokratike.
Sartori vëren se teoria e demokracisë (në njëjës) është , në thelb, një: teoria e demokracisë liberale. Pra sipas tij, e vetmja teori e plotë e demokracisë, që është njëkohësisht a) përshkruese normative, por edhe b) shndërrimi i teorisë në praktikë, është sot teoria e shtetit liberal-demokratik.
Sëkëndejmi “Che Guevarizmi” i Lëvizjes “VETËVENDOSJE!” nuk garanton asgjë më shumë se tirani me disa tiranë (elita revolucionare), për më tepër kjo shpie në dhunë “të arsyeshme”, në emër të luftës kundër një pushteti të pamoralshëm, të keq.
Ernesto Che Guevara si ‘socialist elitar’ doktrinën e tij të eksportimit të revolucionit e mbështeste në tezën se për të pasur sukses revolucioni nuk është e domosdoshme mbështetja e gjerë në masat popullore, mjafton që një elitë këmbëngulëse ta kryej revolucionin dhe t’ia imponojë me lehtësi të padurueshme konceptin e vet elitar – të dhunshëm - një shoqërie. Pajtohem me autorin se Qeveria e Kosovës, vetëm po bën spektatorin apolitik që asnjëherë nuk merr mundin të ofrojë projektet e veta politike, (që nuk i ka, sepse aty askush nuk mendon) por në një shoqëri paskonfliktuale dhe autoritare (ish-komuniste) siç është shoqëria kosovare thirrja në ndihmë e eksponentëve kryesor të teorisë së demokracisë radikale - Chantal Mouffe dhe Ernesto Laclau është pa efekt, madje kundërefektive. Kosovarëve u duhet një demokraci
liberale sipas idealit britanik ose amerikan (sepse demokracia e shumicës që deputetët i shndërron në makina votimi për partinë e jo për solucionin më të mirë për qytetarin është bërë ngulfatësi më i madh i lirisë qytetare.
Demokracia në Kosovë nuk mund të jap rezultate nëse atë nuk e derivon një elitë politike e kulturore apo nëse nuk e derivojnë subjektet politike përmes ligjvënësve të pavarur nga partitë.
Autori aludon se zgjidhja për apatinë qytetare qëndron në masivizimin e politikës, pra në aksionin direkt të pakicës së zgjedhur për ta disiplinuar vulgus’in (demos’in) pra për ta ngritë masën në këmbë, sipas motos së revistës së Lustalovit (Familja e shenjtë, Marx&Engels) që thotë: “Të mëdhenjtë na duken të mëdhenj, vetëm pse ne rrimë të gjunjëzuar. Të ngritemi...”.
Pajtohem se politikja dhe politika nuk kanë vdekur (si luftë projektesh hegjemoniake) por demokracia radikale (e majta elitare) nuk është shpëtimi nga mbyllja e mundësive për artikulimin e alternativave brenda sistemit, por nuk mund të pajtohem se kjo ka çuar tek lindja dhe suksesi i partive ksenofobike të ekstremit të djathtë (kjo në rrafshin e politikës kombëtare) dhe terrorizmi (kjo në rrafshin e politikës ndërkombëtare). Madje sa i përket
kësaj të dytës, terrorizmit global, mendoj se është pikërisht prodhim i një ‘marksizmi islamist” ose një islami politik, përderisa ksenofobia dhe ekstremizmi i djathtë është në rënie në Europë, për dallim nga rritja që pati shënuar në vitet ’90.
Autori duke folur për përjashtimin e vetëvendsojes nga “letrat” politike kosovare mendon se me këtë është dëmtuar projekti kombëtar i shqiptarëve, por ai nuk na e thotë se cili paskësh qenë ose na qenka ky projekt kombëtar i shqiptarëve: Shteti i pavarur i Kosovës, bashkimi i shqiptarëve në një shtet të madh, integrimet në NATO dhe BE...?
Mirëpo, përjashtimin e projektit kombëtar shqiptar (nëse me këtë autori nënkupton bashkimin me Shqipërinë) e bëri realpolitika e fuqive botërore e jo përfaqësuesit politik të Kosovës e të Shqipërisë. Pajtohem se aktiviteti i Lëvizjes Vetëvendosje!, faktikisht, paraqet demokraci radikale por jo matanë, sepse është brenda (të së majtës revolucionare), pra siç e thotë vetë autori, brenda demokracisë radikale. Mirëpo autori ka një kundërthënie kur flet për lëvizjen e vetme civile, sepse demokratët radikalë të kësaj lëvizjeje e kanë hedhur matanë civis’in duke iu rikthyer etnonacionalizmit. “Duke qenë shumë e vendosur në misionin e saj, Lëvizja Vetëvendosje!, po na tregon pse definimi i shpeshtë i politikës si arti i së mundshmes është shumë i qëlluar”, shkruan autori, por e njëjta mund të thuhet për konceptin ‘apolitik” siç e cilëson autori, të qeverisë kosovare, sepse ‘apolitika’ e kësaj qeverisjeje po dëshmon më së miri se vërtet politika është art i së mundshmes”, shkruan Carrabregu.
Misioni i kësaj lëvizjeje është lufta ndaj projektit Ahtisaarian, përmes aksionit direkt, që sipas Y Gasset është sinonim për dhunën. “Aksioni direkt është Charta Magna e barbarisë pra e masës që merr pjesë në jetën publike vetëm përmes dhunës duke shmangur kështu idenë tradicionale evropiane të civis’it, të qytetarit dhe civilizimit për jetën në bashkësi. Nëse përjashtojmë Pakon e Ahtisaarit, si të imponuar nga faktori i huaj, sipas rezonit të Carrebregut, kjo d.m.th. se kosovarët janë kundër projektit hegjemoniak të ShBA’ve në Ballkan (pra kundër “hegjemonisë qëllimmirë” sipas Robert Kagan’it) që në kuptimin e realpolitikës ka ofruar një zgjidhje të dizajnuar mjeshtërisht, në atë mënyrë për Kosovën, që askujt të mos i merret asgjë e ndieshme dhe të mos i jepet po ashtu asgjë e ndieshme. Që të mos ketë humbës të trishtuem dhe fitues të dalldisun! E çka ka mujtë më shumë Kosova dhe shoqëria kosovare? Për më pak dhe më keq e di.
botuar tek Express, 22 korrik 2008
Abonohu te:
Postimet (Atom)
